Tiểu thuyết 2666, xb sau khi ông mất, được thổi, “cuốn bảnh nhất của thế kỷ hiện thời”, nhưng cho tới nay thế giới văn học tiếng Anh biết tí tí về ông, Roberto Bolaño. Cuộc đời mầu sắc và cái chết sớm sủa của nhà văn Chilean, sống cực, ưa nổi loạn, quả là chất liệu cho giai thoại văn học, nhưng liệu tác phẩm của ông có xứng với sự thổi phồng đó?
Quá đi chứ! Christopher Tayler viết

Bolano đau khổ cái số phận, còn tệ hại cả “bị người đời rẻ rúng một cách bất công”: ông bị thổi bất công! Một hay hai tiểu thuyết của ông là những trải nghiệm đáng nhớ, nhưng hầu hết độc giả, tìm đọc tác phẩm vì cái chất thiên tài cách mạng mà đám đệ tử cà chớn của ông ta hít hà, và nghĩ rằng họ đã khám phá ra ở Thầy của họ, thì sẽ thất vọng. Một sư phụ được chọn lựa không bắt buộc tự coi mình là sư phụ, và chúng ta có thể hy vọng là đám đệ tử này sẽ thành công, ở cái chỗ mà vị thầy được bổ nhiệm sau khi chết này, thất bại.
Alberto Manguel

Bolano là 1 trong những nhà văn hiếm, lạ, viết cho tương lai, và chúng ta, đặc biệt là cái đám thuộc thế giới tiếng Anh, chỉ mới bắt đầu ngửi ra ông, ngửi ra cái thiên tài kỳ lạ, xiên xéo này. Bằng nhận thức muộn, thêm vào đó, là cái chết sớm của ông, một người đọc như chúng ta có thể nhận ra một cái bóng u sầu, đọa đầy phủ lên tác phẩm của ông, nhưng phẩm chất đặc dị nhất thì là 1 thứ vui nhộn, tếu tếu, chúng ta có thể tưởng tượng ra một đấng đàn ông thung thăng tản bộ trong Thung Lũng Tử Thần, tay thọc túi quần, miệng huýt sáo.
John Banville

Mỹ châu La tinh là nơi chốn nương thân cho đám tâm thần, the insane asylum, của Âu Châu. Có thể, thoạt đầu, người ta nghĩ rằng, Mỹ châu La tinh sẽ là bệnh viện của Âu Châu, hay một cái kho hạt giống của Âu châu.
Nhưng bây giờ, thì đúng là nhà thương tâm thần. Một nơi nương náu tang thương, tàn bạo, nghèo đói, hung hãn, nơi, mặc dù hỗn loạn, tham nhũng, hư ruỗng, nếu bạn mở thật lớn mắt, bạn có thể nhìn cái bóng của điện Louvre.
Roberto Bolano
Ui chao, đọc, và Gấu cứ nghĩ, đây là một ông đại quan VC, [hay con hay cháu ông ta, bà ta, hay bất cứ một nhà văn, nhà thơ thuộc thế hệ thứ nhì, thứ ba, sau khi lấy được Miền Nam], đi Paris du học, hoặc tham quan, hoặc tham dự hội nghị văn học, hoặc đọc thơ.... khi trở về lại Việt Nam, và phán, trong nỗi nhớ hoài một Paris mà đại quan VC vừa phải rời bỏ!
Giá chuyến đi cho đủ chất liệu để chơi cả một cuốn tiểu thuyết như ông đại quan VC họ Hồ đi Ấn về, đã từng trước tác, thì thật là tuyệt!
*
Bolano thường được hỏi, ông có tự coi ông là nhà văn Chile, do sinh ra tại Santiago vào năm 1953, hay nhà văn Tây Ban Nha, vì đã sống ở đó hai thập niên cuối đời cho tới khi mất vào năm 2003, hay nhà văn Mễ Tây Cơ, do sống ở Mexico tuy không thường trực, nhưng cũng đực cái, chừng 10 năm, và ông trả lời, có lần, tôi là nhà văn Mỹ La Tinh, Latin American. Những lần khác, ông nói, ngôn ngữ Tây Ban Nha là nhà của tôi.
*
Những nguy hiểm không thể nào tách rời của đời sống và văn chương, và những liên hệ của đời sống vào văn chương, là những đề tài liên luỷ của những gì ông viết ra, và cũng còn là của cuộc đời ông. như ông hách xì xằng, và thật thách đố, chọn sống như thế. Cuối đời nhìn lại, ông có ba tuyển tập, và 10 cuốn tiểu thuyết. Cuốn tiểu thuyết cuối cùng, 2666, chưa hoàn tất, khi ông mất vì bịnh gan, vào năm 2003, vậy mà không ngăn được những nhà phê bình, khi coi đây là một đại tác phẩm.
*

If we had to speculate about the characteristics of a literary movement called "visceral realism", we might assume it involved a gritty description of life. It is a forensic style, we could say, where the writer wields pen or computer cursor as a scalpel, producing literature that lies on the page like viscera on a laboratory table. In its sentences and paragraphs, we read flesh and bone, organs and blood; we see the inner workings of corporeal existence.
Siddhartha Deb, trên tờ TLS số 16 Tháng Sáu, đọc Bolano [The Savage Detectives và Last Evenings on Earth], đã so sánh văn phong của ông với của những nhà "visceral realists": hiện thực lục phủ ngũ tạng. Hiện thực tim gan phèo phổi, với những đoạn văn, gồm, khúc này thì là thịt xương, khúc kia, tí phèo, tí phổi, và máu. Đây là thứ tác phẩm nội về sự hiện hữu của cơ thể, we see the inner workings of corporeal existence.
Tuy nhiên, cứ coi trên đây, là diễn tả đúng, xác thực, về chủ nghĩa hiện thực lục phủ ngũ tạng, nó cũng chẳng giúp gì chúng ta nhiều, khi đọc cuốn tiểu thuyết "thất thường một cách ấn tượng, khi thì thực vui, lúc thì buồn quá", impressively manic novel, với một thứ văn phong, mặc dù làm ra vẻ "hiện thực lục phủ ngũ tạng", nhưng độc giả không thể nào tìm ra thứ nghệ thuật này ở trong 600 trang sách. Thay vì vậy, chúng ta lại được biết, về những kẻ thực hành thứ chủ nghĩa hiện thực nội tạng đó, những kẻ đã từng nắm giữ làm con tin, sinh hoạt văn học Mexico City giữa thập niên 1970. Một thứ băng đảng văn học, chứ không phải là một trào lưu, một vận động nghệ thuật. Chúng cướp đoạt, trấn lột sách vở, ăn nhậu, cãi lộn, làm tình, bán ma túy, và sau cùng biến mất, không làm sao giải thích được, và để lại, không phải một thứ văn học hiện thực nội tạng mà là những bóng ma của những gì thái quá, của thứ nghệ thuật này.
Giả tưởng của Bolano, liêu trai, ma quái, ám ảnh, và có tính kinh nghiệm, experimental, nhưng không phải thứ hiện thực huyền ảo của Garcia Marquez, Carlos Fuentes, và Mario Vargas Llosa.

Roberto Bolaño

Who Would Dare?

Roberto Bolaño

Ai Dám?

The books that I remember best are the ones I stole in Mexico City, between the ages of sixteen and nineteen....

Ðọc, là GNV nhớ những lần chôm sách ở 1 tiệm cho thuê truyện ở Chợ Hôm, Hà Nội....
Tính dịch bài này, nhân tiện đi một đường thú tội trước bàn thờ nhưng bạn NL đã nhanh tay lẹ chân hơn.
Thế là lại cất cái vụ thú tội đi, để khi nào rảnh vậy!

---

Bản tiếng Việt của NL.

Post ở đây, để kiểm tra coi, loạn hay không loạn!
Biết đâu lại kiếm ra thêm 1 cái tử cung nữa!
Hà, hà!

Những quyển sách tôi còn nhớ rõ nhất là những quyển tôi ăn cắp ở Mexico City, từ tuổi mười sáu đến tuổi mười chín, cùng những quyển tôi mua ở Chilê khi tôi hai mươi, trong những tháng đầu tiên của cuộc đảo chính. Tại Mexico hồi ấy có một hiệu sách choáng lắm. Nó tên là Hiệu Sách Kính, nằm trên phố Alameda. Tường, rồi cả trần nữa, đều bằng kính cả. Kính và rầm sắt. Nhìn từ ngoài, trông nó như là một nơi không thể ăn cắp được. Thế nhưng sự thận trọng chẳng là gì so với cám dỗ thử thách và sau một thời gian thì tôi bắt đầu thử xem sao.

Quyển sách đầu tiên rơi vào tay tôi là một tập sách mỏng của Pierre Louÿs [nhà thơ huê tình thế kỷ XIX], có những trang giấy mỏng như giấy Kinh Thánh, giờ thì tôi không nhớ nổi là tập Aphrodite hay tập Les Chansons de Bil trở thành người hướng lối cho tôi. Rồi tôi trộm sách của Max Beerbohm (The Happy Hypocrite), Champfleury, Samuel Pepys, anh em Goncourt, Alphonse Daudet, của Rulfo và Arreola, các nhà văn Mexico hồi ấy vẫn còn viết ít nhiều, những người hẳn tôi từng gặp vào buổi sáng nào đó trên Avenida Niño Perdido, một phố đông chật người mà ngày nay tôi không sao tìm lại được trên các bản đồ Mexico City nữa, cứ như thể Niño Perdido chỉ có thể tồn tại trong trí tưởng tượng của tôi, hoặc giả cái phố ấy, với những cửa hàng ngầm dưới đất và những người trình diễn trên đường đã thực sự lạc mất, giống y như tôi từng lạc lối ở tuổi mười sáu. 

Từ sương mù của những năm tháng đó, từ những vụ đột kích trộm cắp đó, tôi còn nhớ nhiều tập thơ. Của Amado Nervo, Alfonso Reyes, Renato Leduc, Gilberto Owen, Heruta và Tablada, rồi các nhà thơ Mỹ, chẳng hạn General William Booth Enters Into Heaven, của Vachel Lindsay vĩ đại. Nhưng cứu tôi khỏi địa ngục và chỉnh đốn tôi trở lại nghiêm chỉnh lại là một tiểu thuyết. Cuốn tiểu thuyết ấy là Sa đọa của Camus, và mọi thứ liên quan đến nó tôi còn nhớ như thể bị đông cứng lại trong một ánh sáng ma quái, ánh sáng tĩnh của buổi tối, mặc dù tôi đã đọc nó, ngốn ngấu nó trong ánh sáng của những buổi sáng đặc biệt của Mexico City, cái ánh sáng chiếu tỏa - hoặc từng chiếu tỏa - bằng sự huy hoàng đỏ và xanh lục trộn lẫn tiếng ồn, trên một cái ghế băng trên Alameda, không tiền tiêu và cả một ngày trước mặt, mà thật ra thì là cả cuộc đời trước mặt. Sau Camus, mọi thứ đã thay đổi. 

Tôi còn nhớ bản in đó: một quyển sách in chữ rất to, như là cho học sinh tiểu học, mảnh, bọc vải, bìa ngoài in một hình vẽ đáng sợ, quyển sách rất khó ăn trộm, tôi không biết nên kẹp nó dưới nách hay nhét vào thắt lưng, vì nó cộm lên bên dưới cái áo đồng phục học sinh trốn học của tôi, và rốt cuộc tôi đã cầm nó ra ngay dưới cái nhìn của mọi nhân viên Hiệu Sách Kính, đó là cách ăn cắp tốt nhất, mà tôi học được từ một truyện ngắn của Edgar Allan Poe.

Sau đó, sau khi trộm quyển sách rồi đọc nó, tôi chuyển từ một độc giả thận trọng sang thành một độc giả phàm ăn và từ một tay trộm sách sang một tay bắt cóc sách. Tôi muốn đọc mọi thứ, trong sự ngây thơ của mình tôi cứ ngỡ như vậy là tương đương với việc muốn lật ra hay thử lật ra những cơ cấu tình cờ bị che giấu đã dẫn nhân vật của Camus tới chỗ chấp nhận số phận tồi tệ của mình. Mặc cho mọi thứ có thể dự đoán, sự nghiệp bắt cóc sách của tôi kéo rất dài và đầy thành quả, nhưng đến một ngày thì tôi bị tóm. Thật may vì không phải tại Hiệu Sách Kính, mà là Hiệu Sách Hầm, nó nằm - từng nằm - bên kia Alameda, trên Avenida Juárez, là nơi, như cái tên của nó đã chỉ rõ, giống như một cái hầm lớn chất hàng đống sách mới nhất từ Buenos Aires và Barcelona trên những cái giá bóng loáng. Vụ bắt giữ tôi thật là đáng tởm. Cứ như thể các samurai của những hiệu sách đã ra giá cho cái đầu của tôi. Bọn họ dọa đuổi tôi ra khỏi đất nước, dần cho tôi một trận nhừ tử trong hầm Hiệu Sách Hầm, điều này với tôi nghe chẳng khác gì một cuộc tranh luận giữa các triết gia mới về sự phá hủy sự phá hủy, và rồi rốt cuộc, sau những suy tính dài lâu, họ để tôi đi, nhưng trước đó đã tịch thu mọi quyển sách tôi có trên người, trong đó có Sa đọa, mà trong số đấy có quyển nào tôi ăn cắp ở chỗ họ đâu.

Không lâu sau đó tôi về Chilê. Nếu ở Mexico tôi rơi trúng vào Rulfo và Arreola thì tại Chilê tình hình tương tự với Nicanor Parra và Enrique Lihn, nhưng tôi nghĩa nhà văn duy nhất mà tôi từng nhìn thấy là Rodrigo Lira, khi ông bước đi thật vội vã vào một cái đêm phảng phất mùi khí ga. Rồi xảy tới vụ đảo chính, sau đó tôi bỏ thời gian thăm viếng các hiệu sách ở Santiago, lấy đó làm một phương cách rẻ tiền để tiêu hủy buồn chán và điên rồ. Không giống những hiệu sách Mexico, các hiệu sách ở Santiago không có nhân viên, mà chỉ có một người duy nhất, gần như lúc nào cũng đồng thời là ông chủ luôn. Tại đó tôi đã mua Obra gruesa [Toàn tập] và Artefactos của Nicanor Parra, rồi các sách của Enrique Lihn và Jorge Teillier mà tôi sẽ nhanh chóng đánh mất, chúng là những sự đọc cốt yếu với tôi; mặc dù “cốt yếu” chưa phải từ chuẩn: những cuốn sách ấy giúp tôi thở. Nhưng “thở” vẫn chưa phải từ chuẩn. 

Cái tôi nhớ nhất ở những chuyến thăm hiệu sách là mắt những người bán sách, đôi khi trông cứ như là mắt một người bị treo cổ và đôi khi lại bị che lên một kiểu màng cơn ngủ, mà giờ đây tôi đã biết là một cái khác. Tôi không nhớ mình từng bao giờ nhìn thấy những hiệu sách cô độc hơn không. Tôi không ăn cắp quyển sách nào ở Santiago. Chúng rất rẻ nên tôi mua chúng. Tại hiệu sách cuối cùng mà tôi đến, tôi đang ngó dọc một hàng tiểu thuyết Pháp cổ thì người bán hàng, một người đàn ông cao, gầy trạc tứ tuần, đột nhiên hỏi tôi có nghĩ là đúng hay không khi một tác giả tự giới thiệu tác phẩm của mình cho một người đã bị kết án tử hình.

Người bán hàng đứng ở một góc nhà, mặc một cái áo sơ mi trắng tay áo vén lên đến khuỷu, cái yết hầu nhô hẳn ra cứ nhúc nhắc khi ông ta nói. Tôi đáp có vẻ không được đúng đắn cho lắm. Mà ta đang nói đến những người bị kết án nào đây? Tôi hỏi. Người bán hàng nhìn tôi mà nói ông biết một số, hoặc hơn một, tiểu thuyết gia có khả năng tự giới thiệu sách của mình cho một người đang ở bờ vực cái chết. Rồi ông bảo chúng ta đang nói tới các độc giả tuyệt vọng. Tôi thì tôi không đủ sức đánh giá đâu, ông nói, nhưng nếu không phải tôi, thì chẳng ai khác làm được cả. 

Anh sẽ giới thiệu cuốn sách nào cho một người bị kết án? ông hỏi tôi. Tôi không biết, tôi đáp. Tôi cũng không biết, người bán hàng nói, và tôi nghĩ chuyện ấy kinh khủng lắm. Những người tuyệt vọng thì đọc sách gì? Họ thích những sách gì? Anh hình dung như thế nào về phòng đọc sách của một người bị kết án? ông hỏi. Tôi chẳng biết, tôi đáp. Anh còn trẻ, tôi không thấy ngạc nhiên, ông bảo. Rồi: giống Nam Cực ấy. Không giống Bắc Cực, mà giống Nam Cực. Tôi nhớ đến những ngày cuối cùng của Arthur Gordon Pym [của Edgar Allan Poe], nhưng quyết định không nói gì. Để xem nào, người bán hàng nói, con người can đảm nào dám đặt quyển tiểu thuyết này vào lòng một người bị kết án tử hình đây? Ông rút ra một quyển sách khá là thích hợp rồi đặt nó lên một chồng sách. Tôi trả tiền rồi đi khỏi. Khi tôi đi khỏi, người bán hàng hẳn đã cười hoặc khóc thổn thức. Khi bước chân ra tôi nghe thấy ông nói: Thằng khốn cao ngạo nào dám làm điều đó cơ chứ? Rồi ông còn nói gì đó nữa, nhưng tôi không nghe ra.

Nhị Linh dịch từ The New York Review of Books

The books that I remember best are the ones I stole in Mexico City, between the ages of sixteen and nineteen, and the ones I bought in Chile when I was twenty, during the first few months of the coup. In Mexico there was an incredible bookstore. It was called the Glass Bookstore and it was on the Alameda. Its walls, even the ceiling, were glass. Glass and iron beams. From the outside, it seemed an impossible place to steal from. And yet prudence was overcome by the temptation to try and after a while I made the attempt.

The first book to fall into my hands was a small volume by [the nineteenth century erotic poet] Pierre Louÿs, with pages as thin as Bible paper, I can’t remember now whether it was Aphrodite or Songs of Bilitis. I know that I was sixteen and that for a while Louÿs became my guide. Then I stole books by Max Beerbohm (The Happy Hypocrite), Champfleury, Samuel Pepys, the Goncourt brothers, Alphonse Daudet, and Rulfo and Areola, Mexican writers who at the time were still more or less practicing, and whom I might therefore meet some morning on Avenida Niño Perdido, a teeming street that my maps of Mexico City hide from me today, as if Niño Perdido could only have existed in my imagination, or as if the street, with its underground stores and street performers had really been lost, just as I got lost at the age of sixteen.

From the mists of that era, from those stealthy assaults, I remember many books of poetry. Books by Amado Nervo, Alfonso Reyes, Renato Leduc, Gilberto Owen, Heruta and Tablada, and by American poets, like General William Booth Enters Into Heaven, by the great Vachel Lindsay. But it was a novel that saved me from hell and plummeted me straight back down again. The novel was The Fall, by Camus, and everything that has to do with it I remember as if frozen in a ghostly light, the still light of evening, although I read it, devoured it, by the light of those exceptional Mexico City mornings that shine—or shone—with a red and green radiance ringed by noise, on a bench in the Alameda, with no money and the whole day ahead of me, in fact my whole life ahead of me. After Camus, everything changed.

I remember the edition: it was a book with very large print, like a primary school reader, slim, cloth-covered, with a horrendous drawing on the jacket, a hard book to steal and one that I didn’t know whether to hide under my arm or in my belt, because it showed under my truant student blazer, and in the end I carried it out in plain sight of all the clerks at the Glass Bookstore, which is one of the best ways to steal and which I had learned from an Edgar Allan Poe story.

After that, after I stole that book and read it, I went from being a prudent reader to being a voracious reader and from being a book thief to being a book hijacker. I wanted to read everything, which in my innocence was the same as wanting to uncover or trying to uncover the hidden workings of chance that had induced Camus’s character to accept his hideous fate. Despite what might have been predicted, my career as a book hijacker was long and fruitful, but one day I was caught. Luckily, it wasn’t at the Glass Bookstore but at the Cellar Bookstore, which is—or was—across from the Alameda, on Avenida Juárez, and which, as its name indicates, was a big cellar where the latest books from Buenos Aires and Barcelona sat piled in gleaming stacks. My arrest was ignominious. It was as if the bookstore samurais had put a price on my head. They threatened to have me thrown out of the country, to give me a beating in the cellar of the Cellar Bookstore, which to me sounded like a discussion among neo-philosophers about the destruction of destruction, and in the end, after lengthy deliberations, they let me go, though not before confiscating all the books I had on me, among them The Fall, none of which I’d stolen there.

Soon afterwards I left for Chile. If in Mexico I might have bumped into Rulfo and Arreola, in Chile the same was true of Nicanor Parra and Enrique Lihn, but I think the only writer I saw was Rodrigo Lira, walking fast on a night that smelled of tear gas. Then came the coup and after that I spent my time visiting the bookstores of Santiago as a cheap way of staving off boredom and madness. Unlike the Mexican bookstores, the bookstores of Santiago had no clerks and were run by a single person, almost always the owner. There I bought Nicanor Parra’s Obra gruesa [Complete Works] and the Artefactos, and books by Enrique Lihn and Jorge Teillier that I would soon lose and that were essential reading for me; although essential isn’t the word: those books helped me breathe. But breathe isn’t the right word either.

What I remember best about my visits to those bookstores are the eyes of the booksellers, which sometimes looked like the eyes of a hanged man and sometimes were veiled by a kind of film of sleep, which I now know was something else. I don’t remember ever seeing lonelier bookstores. I didn’t steal any books in Santiago. They were cheap and I bought them. At the last bookstore I visited, as I was going through a row of old French novels, the bookseller, a tall, thin man of about forty, suddenly asked whether I thought it was right for an author to recommend his own works to a man who’s been sentenced to death.

The bookseller was standing in a corner, wearing a white shirt with the sleeves rolled up to the elbows and he had a prominent Adam’s apple that quivered as he spoke. I said it didn’t seem right. What condemned men are we talking about? I asked. The bookseller looked at me and said that he knew for certain of more than one novelist capable of recommending his own books to a man on the verge of death. Then he said that we were talking about desperate readers. I’m hardly qualified to judge, he said, but if I don’t, no one will.

What book would you give to a condemned man? he asked me. I don’t know, I said. I don’t know either, said the bookseller, and I think it’s terrible. What books do desperate men read? What books do they like? How do you imagine the reading room of a condemned man? he asked. I have no idea, I said. You’re young, I’m not surprised, he said. And then: it’s like Antarctica. Not like the North Pole, but like Antarctica. I was reminded of the last days of [Edgar Allan Poe’s] Arthur Gordon Pym, but I decided not to say anything. Let’s see, said the bookseller, what brave man would drop this novel on the lap of a man sentenced to death? He picked up a book that had done fairly well and then he tossed it on a pile. I paid him and left. When I turned to leave, the bookseller might have laughed or sobbed. As I stepped out I heard him say: What kind of arrogant bastard would dare to do such a thing? And then he said something else, but I couldn’t hear what it was.

This essay is drawn from Between Parentheses: Essays, Articles and Speeches (1998–2003) by Roberto Bolaño, translated by Natasha Wimmer, forthcoming from New Directions on May 30.

March 22, 2011 12:15 p.m.

 Source