 |
Trao đổi giữa người viết và bạn đọc
Qua trao đổi email với BBT, tôi được biết một số ý
kiến của vài bạn đọc trong diễn đàn Ô Thước. Tôi xin ghi lại nguyên văn
một email của bạn đọc: Gởi BBT VHNT, Ý kiến của vài bạn đọc trong diễn đàn
OT cho thấy tác giả NQT thỉnh thoảng gây ngộ nhận với phương pháp trích
dẫn trong các bài viết của ông: tỉ dụ như có bạn phải hỏi lại xem câu
văn là trích hay của tác giả NQT v.v. Ngay trong bài viết về Chân Dung và
Đối Thoại của Trần Đăng Khoa, ông cũng làm tôi hoang mang không biết
lúc nào là văn TDK, lúc nào chuyển sang NQT. Xin lỗi về sự kém cỏi về
tầm hiểu biết của người đọc nhưng nếu trích dẫn mạch lạc thì kém mấy
cũng hiểu được vấn đề hơn. Về dịch thuật, khi chuyển ngữ câu La littérature est "invention" = Văn chương là "bịa đặt". Dù đúng theo lối dịch từng chữ nhưng sai lạc trong cả câu văn. Đọc nguyên câu bằng Pháp ngữ, tôi thấy Nabokov muốn nâng văn chương lên cao hơn ý tác giả trình bầy. Xin góp ý với ông NQT và BBT".
Trước hết, tôi (NQT) rất cảm ơn bạn đọc đã theo dõi
những bài viết của tôi trên VHNT. Những thắc mắc hoàn toàn liên quan
tới văn chương, cho thấy nhu cầu trao đổi giữa người viết và người đọc
là cần thiết, và có tác dụng tốt cho cả người viết lẫn độc giả. Tôi đã
trả lời riêng cho độc giả trên, nhưng suy đi nghĩ lại, thấy đây là một
vấn đề cần bàn thêm, với sự tham gia của nhiều độc giả khác nữa. Như
vậy, chúng ta (bạn đọc, BBT, người viết) sẽ càng gần gũi nhau hơn. Xin trả lời v/v trích dẫn.
Trong quá khứ, tôi đã hơn một lần được bạn đọc, và
một số bạn văn, góp ý về v/v trích dẫn. Đây không phải là vấn đề "nhập
nhằng" giữa viết và dịch, mà là do lười biếng, không chịu phân đoạn rõ
rệt. Một phần ỷ y, người đọc nếu chú tâm một chút, sẽ nhận ra. Tôi lấy
thí dụ, trong bài viết "Văn chương sám hối?", một độc giả hỏi đoạn:
"Trần Đăng Khoa sinh ngày... y chẳng đam mê gì, và nói chung, y là một
gã vô tích sự", là trích dịch, hay là của NQT. Ngay trước đó, tôi đã
viết: "Xin ghi lại Chân Dung Tự Họa để độc giả tiện bề theo dõi." Nhưng
tôi đã sơ ý không dùng ngoặc kép để phân biệt, và chấm dứt phần trích
dẫn. Thứ nữa, nếu là một văn bản in, tôi có thể dùng chữ in nghiêng
(italic), để phân biệt, nhưng trên VHNT, không thể sử dụng hai kiểu chữ
(font) khác nhau. Tôi nhắc lại, ở đây, không có "sự kém cỏi về tầm hiểu biết của người đọc", mà chỉ có "sự ẩu tả của người viết". Xin nhận lỗi, và cố gắng khắc phục. "Về dịch thuật, khi chuyển ngữ câu La littérarure est "invention" = Văn chương là "bịa đặt". Dù đúng theo lối dịch từng chữ, nhưng sai lạc trong cả câu văn. Đọc nguyên câu bằng Pháp ngữ, tôi thấy Nabokov muốn nâng văn chương lên cao hơn ý tác giả đã trình bày".
Ở đây, tôi hoàn toàn không
đồng ý với tác giả email.
Trước hết, lại nói về trích dẫn. Tôn trọng Nabokov,
khi trả lời, tôi không hề để chữ invention vào trong ngoặc, như là bạn
đã "tự ý" đặt vào. Và đây là một lầm lẫn, đưa đến lầm lẫn thứ nhì, khi
bạn viết: "Đọc nguyên câu bằng Pháp ngữ, tôi thấy Nabokov muốn nâng văn
chương lên cao hơn ý tác giả (NQT) đã trình bày."
Như trong bài trích dẫn, "Người đọc tốt và người
viết tốt" (trong Văn Chương tập I, bản tiếng Pháp, nhà xb Fayard, loại
sách bỏ túi), Nabokov phân biệt giữa văn chương (giả tưởng, bịa đặt),
và sự thực. Ông đã viết một cách thật là "nặng nề": Văn chương là bịa
đặt. Giả tưởng là giả tưởng. Gọi câu chuyện là "chuyện thực", là làm
nhục cả nghệ thuật lẫn sự thực. (La littérature est invention. La
fiction est fiction. Appeler une histoire "histoire vraie", c'est faire
injure à la fois à l'art et à la vérité.) Vì sự thực liên quan tới hiện
thực cho nên ông giải thích thêm: Thiên Nhiên không ngừng đánh lừa. (La
Nature trompe sans cesse). Ông viết: "Mọi nghệ sĩ lớn đều là ảo thuật
gia lớn, và cũng thế, Thiên Nhiên là tổ sư đại bịp.... Nhà văn của giả
tưởng chỉ việc đi theo con đường Thiên Nhiên đã vạch ra" (Tout
grand écrivain est un grand illusionniste, mais telle également est
l'architrompeuse Nature.... L'écrivain de fiction ne fait que suivre la
voie tracée par la Nature.) Người viết hy vọng trong một số tới,
sẽ cống hiến bạn đọc VHNT bản chuyển ngữ bài viết của Nabokov, và chúng
ta sẽ bàn luận thêm về giả và thực, trong văn chương. Một lần nữa, xin cảm ơn tất cả. NQT Bài này mới tìm được trong đống hầm bà làng documents, vni_font Nhân tiện, xin độc giả Tin Văn tha
lỗi, vì bài vở loạn xà ngầu không làm sao theo dõi được, như một độc
giả than phiền. |
|