 Tạp Ghi
|
Đọc Thơ Thơ Joseph
Huỳnh Văn 1. Cầm
Dương Xanh Ôi khúc cầm
dương sầu quí-phái Đàn ai ngăn ngắt
trời tây-phương Người lắng mơ lên chiều xanh vương.. Hồng tuôn
thanh-thót suốt đêm trường. Hồng tuôn.
em trắng muốt dương tay Thôi đã
nghìn xưa hương khói bay Đàn im. tôi
biết làm sao thấy Đêm qua tôi
chết quá ngất ngây Đêm qua tôi
chết quá không hay Đàn im, tôi
biết làm sao thấy Réo rắt. em
tinh-khiết buông tay Réo rắt. em
trong suốt như mây
Đàn ai.
ngăn-ngắt trời tây-phương Xanh đóa
hồn tôi xanh lá lệ Trong vườn
tôi xanh đẫm tinh-sương.
sầu
quí-phái. Mưa trầm
xanh cầm mộ ngát xanh
2. Cầm
Nguyệt Xanh Ai cầm dưới
nguyệt, ai như mây Có hoa rất
lệ ngát. hiên tây... Ai xõa tóc
xanh, ai đầm áo Nửa đêm
ngất tạnh. Cầm buông
dây... Ôi nửa đêm
sầu sầu ngất
tạnh sầu như
cầm. nguyệt tàn về đâu... Em hỡi! khi
tay ngà rỏ máu thì mộ lòng
tôi cỏ
xanh rồi Cô cho tôi
đắm thuyền năm ấy Về đầm đìa
ngực mà ngất say
Một đêm.
tôi khóc hết thơ ngây Không rượu
tôi về trên bến vắng Một đêm.
tôi ngắm hết mùa trăng
Suốt đêm
nằm nuối tóc tơ nàng cầm dứt
dưới trăng tàn Ai xé lòng như nguyệt thấm mênh mang... 3. Cầm Hồ
Xanh Trầm Mình
Âm u, chiều
tới bên hồ đắm Muôn trùng
thăm thẳm em ngất xanh Xanh mi.
xanh mắt. và xanh
tóc... Nàng ơi
xanh đắm đuối thiên thanh. Trong xanh
ai đắm chiều tê tạnh Chảy khắp
giòng em rực ánh hồng Nhương sao
trong buổi xuân xanh ấy Xuống tóc.
em trắng xóa theo mây Theo mây.... rồi biết
dạt phương nào Lòng ta rồi
sẩy bước nơi nao Con trăng
thơ dại chưa đầy tuổi Đêm qua tự
vẫn đáy sông hằng. Ôi một chút
chiều rất mong manh Một chút
chiều xao xuyến đáy thiên thanh. Cầm hồ... (Cầu mong
con trăng thơ dại kia xanh mai mãi trong đáy
nước xanh) Tặng Nguyễn
Đạt - đã lưu giữ cho tôi những vần lặng lẽ này. 30.8.1970 Em đẹp như
cách mạng Vành khăn
tang thắm đỏ giữa chiều vàng Em đẹp như
nát tan Thuở bình
minh, rạng rỡ xa nhau Ôi vầng
dương vầng sầu Em đẹp như
hoàng hôn đổ máu Thầm giấu
tên chúng ta
Người về
dưới chân sao lặng lẽ đẹp nghẹn
ngào Tên của
người trong trắng biết bao Ôi vì sao ở
cuối trời ly cách Em đắm đuối như chuỗi
đời không gặp gỡ đẹp bơ vơ như giấc mơ
vội vàng tảng sáng đẹp muộn
màng ôi những
người kiêu hãnh chẳng ngày mai đẹp tàn phai vì lòng
hoài cách mạng. 1972
Lòng ta vẫn
ủ bóng trăng xưa Nắng mưa
thuyền đã sang giòng khác Câu hát
ngày thơ trót chạnh sầu
Tình ơi tan
tác thuở ngang vai Thương nhau
nhớ lại lời năm ấy Mà thấy
vầng trăng cũng nghẹn ngào
Giữa đời
ngước mắt dõi chiêm bao Muối mặn
chưa trao ngày nhạt nắng Miếng gừng
cay đắng tới ngàn sau Cắn đôi hạt
lệ lòng đau hỡi lòng Bạn vắng
đường xa chiều đứng bóng Đôi lòng
chung mộng một đời ai Cầm tay
muốn hỏi người sơ ngộ Ngập ngừng
nông nỗi áng mây trôi
Đoạn trường
nước mắt lẫn mưa rơi
Núi sông
xương máu một câu thề
Cây đa bến
cũ hồn quê đợi chờ
Phất phơ
mái tóc nguyệt mờ trăm năm 1975 Joseph
Huỳnh Văn Thơ Akhmatova Your spirit
is clouded by arrogance
And that's
why you can't see the light. You say
that our faith is - a dream, and a
mirage - this capital. You say my
country is sinful, and I say
your country is godless. If the
blame were ours - everything
could be redeemed and repaired. All around
- water and flowers. Why bother
with this poor sinner then? I know why
you are so terribly sick: You are
seeking death and you fear the end. Tâm linh
bạn bị kiêu hãnh che mờ Nên không
thấy được ánh quang minh Bạn nói
rằng niềm tin của chúng tôi chỉ là - mơ hão và ảo ảnh -
kinh đô Bạn nói đất
nước tôi là tội lỗi Tôi nói đất
nước của bạn là vô đạo Nếu chúng
tôi đáng trách Mọi sự vẫn
có thể cứu chuộc và chấn chỉnh Toàn cảnh -
nước và hoa Vậy sao lại
lo cho kẻ tội lỗi nghèo khổ này? Tôi biết vì
lẽ gì bạn lại bệnh hoạn ghê gớm đến thế Bạn đang
tìm cái chết và sợ hồi chung cuộc.
Akhmatova
Cơ bản mà
nói, tài năng đếch cần lịch sử. Joseph
Brodsky: Ai điếu Nadezhda Mandelstam [1899-1980]. Cơ bản, tài
năng đếch cần lịch sử. [Basically, talent
doesn’t need history]. Hãy nhớ lại những tài năng tiền chiến, đếch cần
tới Mùa
Thu Lịch Sử sau đó. Thê thảm hơn, họ bị nó nghiền nát bấy, biến thành,
hoặc đao
phủ hoặc nạn nhân. Người đọc chẳng đã sửng sốt vì những cái độc cái ác
đầy rẫy
ở trong sổ Ghi của Trần Dần, chúng đâu làm cho tài năng của ông lớn
thêm lên
đâu? Một cách nào đó, phải coi hành động tiêu diệt nhóm Nhân Văn Giai
Phẩm như
là một hành động sát nhân.
Những bài
Mùa Cầm Xanh, giống như một cõi Thiên Thai của Văn
Cao. Hai bài sau, đã nhuốm mùi trần tục: Thi sĩ sửa soạn, dọn mình, để
cùng đau
với cả một miền đất, với bạn bè của ông. Mùa Cầm Xanh làm năm
1970, như để chào mừng Tập San Văn Chương, tờ báo của đám bạn, với ông
là Tổng
Thư Ký! 1972, nghĩa
là, sau Mậu Thân 1968? Đúng như
vậy, và do đó, theo tôi, có lẽ phải đọc Mùa Cầm
Xanh theo dòng của Tống Biệt,"suối
tiễn oanh đưa những ngậm ngùi", "mấy năm năm tiên cảnh [1954-1975],
một bước trại giam". Muối mặn
chưa trao ngày nhạt nắng Miếng gừng
cay đắng tới ngàn sau Và đây là
cảnh chia ly, ‘bước chân xuống thuyền nước mắt
như mưa”: Khuya nức
nở những cõi lòng không ngủ Đợi vì sao
dậy sớm tiễn người đi Nguyên
bài thơ trích
dẫn ở trên, của Akhmatova, là được viết cho một người bạn sắp sửa bỏ
nước ra
đi, nhưng như Dmitri Segal chỉ ra, Akhmatova gọi xứ sở của bà là tội
lỗi, theo
nghĩa, [nó đẻ ra những tên như] Rasputin và sự thoái hóa sa đọa của
chính thế
hệ của bà. Và còn điều
này, bài
thơ được làm vào tháng Giêng 1917, đây là thời kỳ đầu cách mạng Nga, và
tội
lỗi, vô thần [godless], là có liên quan tới đám người Bôn-sê-vích. Bài
thơ trước đó,
Prayer, mới thật bảnh. Xuất hiện lần đầu trên nhật báo Pravo naroda
[Quyền của
Nhân Dân], vào ngày 9 tháng Chạp. Nguyên được viết như là một nguyện
cầu về
cuộc chiến 1915; nhà thơ nói, ta sẽ ôm trọn mọi khổ đau mà ông Trời
giáng
xuống, "So that the stormcloud over darkened Russia/Might become a
cloud
of glorious rays", [Để cho đám mây
bão phủ trên nước Nga tối xầm/Có thể thành áng mây dương quang chói
lọi], nhưng
qua nội dung, đây là nhằm tố cáo đám người Bôn sê vích, mà vào lúc đó,
không ai
nghĩ có thể nắm quyền lực. Bài viết đi kèm bài thơ trên nhật báo nói
thẳng ra
điều trên: "Đám Bôn sê vích đã có tiếng nói của họ. Bây giờ, là tiếng
nói
của nhân dân." [Akhmatova,
thi sĩ, nhà tiên tri. Roberta Reeder. Nhà xb
Picador USA. NY]. Hơn
ai hết Akhmatova
hiểu rằng ý thức hệ Bôn-sê-vích chống lại mọi biểu hiện tôn giáo. Dưới
mắt
những tín đồ, những người Bôn sê vích sẽ là những kẻ huỷ diệt linh hồn
Chính
Thống Giáo của Nga. Bà hiểu rất rõ, những dòng thơ của bà mang tính tố
cáo
chính trị. Bà biết mình đang đóng vai trò của Cassandra, mà chồng bà đã
tiên
đoán về bà, số phận của Cassandra là người nhìn thấy tương lai, nhưng
chẳng ai
thèm nghe. Với
riêng tôi, bài
thơ của Joseph Huỳnh Văn, Cây Đa Bến Cũ Hồn Ta, là cũng được làm theo
tinh thần
của bài thơ của Akhmatova, nhưng nhẹ nhàng hơn, thi sĩ chỉ nhớ tiếc: Giữa
đời ngước mắt
dõi chiêm bao. [J. Huỳnh Văn] Bạn
nói niềm tin của
chúng ta - mơ mộng hão [Akhmatova] Liệu câu
thơ, "Núi sông xương máu một câu thề", là
nhắm nhắc tới câu: "Thề phanh thây uống máu quân thù", của Văn Cao? Ngay
giữa bạn thân
của thi sĩ, chỉ mới đây, khi biết, bài thơ làm khi nào [1975] ẩn dụ của
nó mới
lộ ra.
Thôi thế
tình sau thương ý trước Đợi vì sao
dậy sớm tiễn người đi. Giấc mơ về
cuộc bắt tay lịch sử giữa kẻ đi người ở sau 1975:
Và nếu trách cứ là về phần chúng tôi, những người ở lại, If the blame
were ours
- thì mọi chuyện vẫn còn có cơ cứu rỗi, và chấn chỉnh: Người đi đi
mãi chưa về Cây đa bến
cũ hồn quê đợi chờ. [Tưởng
niệm Joseph
Huỳnh Văn Hiến, mất ngày 20/2/1995 tại Sài Gòn. Bạn có thể đọc thơ
Joseph Huỳnh
Văn trên báo Văn, số Tháng Hai & Ba, 2004. Hoặc trên tanvien.net]. NQT
|